Oksijen konsantratörü mü, oksijen tüpü mü? Aradaki farklar

Hastaneden eve dönerken doktor "evde oksijen kullanılacak" dediğinde çoğu aile ilk kez bu cihazlarla tanışır. Kısa sürede iki kelimeyi duymaya başlarsınız: oksijen tüpü ve oksijen konsantratörü. İkisi de hastaya oksijen verir, ama çalışma şekilleri ve evinizde yaratacakları düzen birbirinden oldukça farklıdır.

Bu yazı size hangi cihazı kullanmanız gerektiğini söylemek için değil, doktorunuzla konuşurken ne soracağınızı bilmeniz ve evinizi buna göre hazırlayabilmeniz için yazıldı. Hangi cihazın ve hangi ayarın uygun olduğuna her zaman hastanın doktoru karar verir.

Kısaca: İkisi de oksijen verir ama farklı çalışır

Oksijen tüpü nedir?

Oksijen tüpü, içine basınçla oksijen doldurulmuş metal bir silindirdir. Üzerine takılan bir regülatör (basınç göstergesi ve akış ayarı olan başlık) sayesinde oksijen, doktorun belirlediği şekilde hortuma ve oradan burun kanülüne ya da maskeye verilir.

Tüpün en önemli özelliği şudur: İçindeki oksijen sınırlıdır. Kullandıkça azalır ve bitince yeniden doldurulması ya da dolu bir tüple değiştirilmesi gerekir. Elektriğe ihtiyaç duymaz.

Oksijen konsantratörü nedir?

Konsantratör, prize takılarak çalışan bir cihazdır. Odadaki havayı içine çeker, içindeki filtreler ve özel bölmeler yardımıyla havadaki oksijeni ayrıştırır ve hastaya yoğunlaştırılmış oksijen verir. Yani oksijeni bir depodan değil, ortamdaki havadan üretir.

Elektrik olduğu sürece çalışmaya devam eder, "bitmez". Ancak elektrik kesildiğinde, şarjlı bir model değilse, oksijen akışı da durur.

Günlük hayatta en çok hissedeceğiniz farklar

Kağıt üzerindeki teknik farklardan çok, evde yaşayacaklarınız önemlidir. Aileler genellikle şu konularda farkı hemen hisseder:

• Elektrik: Konsantratör elektriğe bağlıdır; tüp değildir. Elektrik kesintisi, konsantratör kullanan bir evde ciddi bir konudur ve önceden plan yapmayı gerektirir.
• Bitme ve dolum: Tüp kullananlar, tüpte ne kadar oksijen kaldığını göstergeden takip etmek ve dolumu zamanında ayarlamak zorundadır. Konsantratörde böyle bir takip yoktur.
• Ses ve ısı: Konsantratör çalışırken sürekli bir motor ve hava sesi çıkarır, bir miktar da ısı yayar. Uykusu hafif olan hastalar ya da küçük odalar için bu fark edilir. Tüp ise sessizdir; yalnızca akış sırasında hafif bir ses duyulabilir.
• Ağırlık ve taşıma: Büyük tüpler ağırdır ve devrilmeye karşı sabitlenmesi gerekir. Ev tipi konsantratörler de hafif değildir, ama genellikle tekerlekli olup oda içinde itilerek taşınır. Evden çıkılacaksa küçük tüpler ya da şarjlı taşınabilir konsantratörler gündeme gelir.
• Bakım: Konsantratörün hava filtresinin kullanım kılavuzunda belirtildiği şekilde temizlenmesi gerekir. Tüpte ise asıl iş, regülatörün düzgün takılması ve tüpün güvenli saklanmasıdır.
• Yer ihtiyacı: Konsantratörün hava alabilmesi için duvardan, perdeden ve mobilyalardan biraz uzakta, dolap içi gibi kapalı olmayan bir yerde durması gerekir.

Hangisinin uygun olduğuna kim karar verir?

Oksijen, doktorun belirlediği şekilde kullanılan bir tedavi parçasıdır. Hastanın ne kadar oksijene, günün hangi saatlerinde ve ne şekilde ihtiyaç duyduğunu doktor belirler. Bazı cihazlar her ihtiyaca uygun olmayabilir; bu yüzden cihaz seçimini "hangisi daha pratik" sorusuyla değil, doktorun önerisiyle yapmak gerekir.

Doktorla ya da hemşireyle görüşürken şu soruları not alıp sorabilirsiniz:

1. Hasta oksijeni gün boyu mu, yalnızca uykuda mı, yoksa belirli durumlarda mı kullanacak?
2. Akış ayarı ne olacak ve bu ayar evde nasıl kontrol edilecek?
3. Bu ihtiyaç için tüp mü, konsantratör mü daha uygun? İkisi de olur mu?
4. Konsantratör kullanacaksak, elektrik kesildiğinde ne yapmalıyız? Yedek bir tüp gerekir mi?
5. Burun kanülü mü, maske mi kullanılacak?
6. Nemlendirici kap kullanılacak mı, kullanılacaksa içine ne konulmalı ve ne sıklıkla değiştirilmeli?
7. Hangi durumlarda sizi aramalıyız, hangi durumlarda doğrudan 112'yi aramalıyız?

Bu soruları taburcu olmadan önce sormak işinizi çok kolaylaştırır. Eve dönüş hazırlığının diğer adımları için taburcu kontrol listemize de göz atabilirsiniz.

Evinizi düşünerek kendinize sorun

Doktorun önerisi belli olduktan sonra, evinizin koşulları da günlük düzeni belirler. Şu sorular hazırlık yapmanıza yardımcı olur:

• Elektrik kesintisi bölgenizde ne sıklıkla oluyor? Kesintiler sıksa, konsantratörün yanında bir yedek plan şarttır.
• Tüp dolumunu kim takip edecek? Tüp kullanılacaksa, göstergeyi her gün kontrol edecek ve dolumu zamanında ayarlayacak bir aile üyesinin belli olması gerekir.
• Hasta evden çıkacak mı? Kontrol randevuları ya da kısa çıkışlar için taşınabilir bir çözüm gerekebilir.
• Hastanın kaldığı oda ne kadar büyük? Küçük, kapalı bir odada konsantratörün sesi ve ısısı daha çok hissedilir. Oda düzeni için hasta odası hazırlığı rehberimizden yararlanabilirsiniz.
• Merdiven ve asansör durumu nasıl? Ağır tüplerin eve taşınması ve değiştirilmesi, asansörsüz yüksek katlarda ayrıca planlanmalıdır.
• Evde sigara içen ya da ocak, soba gibi açık alev kaynağı kullanan biri var mı? Hangi cihaz olursa olsun, oksijenin bulunduğu ortamda bu konular ciddi bir yangın riski oluşturur.

Hangisini kullanırsanız kullanın: Ortak kurallar

Tüp ya da konsantratör, temel güvenlik kuralları aynıdır:

• Oksijen kullanılan odada sigara içilmez; açık alev, mum, soba ve kıvılcım çıkarabilecek cihazlardan uzak durulur.
• Akış ayarı yalnızca doktorun söylediği şekilde yapılır; "biraz artıralım, rahatlasın" gibi kendi kararlarınızla değiştirilmez.
• Hortum yerde dolanmayacak şekilde yerleştirilir; hem bükülüp akışı kesmesini hem de takılıp düşmeye yol açmasını önlemek gerekir.
• Burun kanülü ve hortum, kullanım talimatına göre temiz tutulur ve gerektiğinde yenilenir.
• Cihazın kullanım kılavuzu kolay bulunacak bir yerde saklanır.

Tüp kullanımına özel güvenlik adımlarını evde oksijen tüpü güvenliği yazımızda ayrıntılı anlattık.

Konsantratör kullanıyorsanız yedek planınız olsun

Konsantratör kullanan ailelerin en çok zorlandığı an, beklenmedik bir elektrik kesintisidir. Bu yüzden önceden şunları düşünmek iyi olur:

1. Elektrik kesildiğinde ne yapılacağını doktorunuza sorun ve cevabı bir kağıda yazıp cihazın yanına koyun.
2. Doktorunuz yedek tüp öneriyorsa, tüpün nasıl açılacağını evdeki herkesin önceden denemesini sağlayın.
3. Cihazın alarm verdiğinde ne anlama geldiğini kılavuzdan öğrenin.
4. Konsantratörü uzatma kablosuyla değil, mümkünse doğrudan duvar prizine takın; kılavuzda aksi belirtilmedikçe çoklu prizlerden kaçının.

Ne zaman beklemeden yardım istemeli?

Cihaz düzgün çalışıyor görünse bile, hastanın durumu her şeyden önce gelir. Aşağıdaki durumlarda cihazla uğraşmak yerine hemen 112'yi arayın:

• Nefes darlığının belirgin şekilde artması
• Dudaklarda ya da tırnak diplerinde morarma
• Uyandırmakta zorlanma, konuşmada bozulma, bilinç bulanıklığı
• Göğüs ağrısı ya da hastanın kendini çok kötü hissetmesi

Daha hafif ama sizi kaygılandıran değişikliklerde de doktorunuzu ya da size verilen iletişim numarasını aramaktan çekinmeyin.

Hangi cihazı kullanırsanız kullanın, en önemli adım doktorunuzun talimatlarını netleştirmek ve evdeki herkesin bu talimatları bilmesidir.

Bu yazı genel bilgi içindir; doktorunuzun ve hemşirenizin talimatlarının yerine geçmez. Çağrı Medikal tarafından yapay zekâ desteğiyle hazırlanır ve yayından önce otomatik güvenlik kontrollerinden geçer.