Yaşlılarda evde düşmeyi önlemek: Oda oda kontrol listesi

Yaşlılarda düşmeler çoğu zaman dışarıda değil, evin en tanıdık köşelerinde olur. Gece tuvalete kalkarken, ıslak banyo zemininde ya da bir halının kenarına takılınca yaşanır. İyi haber şu: Ev içindeki pek çok risk küçük ve basit düzenlemelerle azaltılabilir.

Bu yazıda evi oda oda dolaşarak kontrol edebileceğiniz pratik bir liste hazırladık. Bir kalem kâğıt alın, mümkünse yakınınızla birlikte evi gezin ve gördüğünüz eksikleri not edin. Hepsini bir günde halletmek zorunda değilsiniz; önce en sık kullanılan yollardan başlayın.

Önce yakınınızı birkaç gün gözlemleyin

Ev düzenlemesine başlamadan önce yakınınızın gün içinde nasıl hareket ettiğine dikkat edin. Riskin nerede yoğunlaştığını bu gözlem net biçimde gösterir.

• Koltuktan ya da yataktan kalkarken bir yere tutunma ihtiyacı duyuyor mu?
• Yürürken ayaklarını sürüyor, duvardan ya da eşyalardan destek alıyor mu?
• Gece tuvalete kalkıyor mu, kalkarken ışığı açıyor mu?
• Gözlüğünü düzenli takıyor mu, gözlüğü hâlâ işini görüyor mu?
• Evde terlik mi, çorap mı, ev ayakkabısı mı giyiyor?

Yakınınızda baş dönmesi, sendeleme, ani güçsüzlük ya da son zamanlarda artan unutkanlık fark ederseniz bunu mutlaka doktoruna anlatın. Kullandığı ilaçların denge veya uyku üzerinde etkisi olup olmadığını doktora ya da eczacıya sorabilirsiniz. İlaçları kendi başınıza kesmeyin, saatlerini değiştirmeyin.

Ayakkabı notu: Arkası açık, kaygan tabanlı ya da ayaktan kolayca çıkan terlikler sık takılma nedenidir. Arkası kapalı, ayağı saran, kaymaz tabanlı ev ayakkabıları daha güvenlidir. Tabanı kaymaz olmayan çorapla, özellikle parke ya da fayans üzerinde yürümek de risklidir.

Giriş ve koridor

• Ayakkabı, çanta, poşet gibi eşyalar yürüme yolunda durmasın.
• Kapı önü paspasının altı kaymaz olsun; kenarları kıvrılıyorsa değiştirin.
• Koridorda gece boyunca yanan bir gece lambası ya da hareketle yanan bir ışık bulunsun.
• Elektrik düğmesine kapıdan girer girmez ulaşılabilsin; yakınınız karanlıkta duvarı yoklayarak yürümek zorunda kalmasın.
• Uzatma kabloları yürüme yolundan geçmesin; gerekiyorsa duvar kenarından sabitleyin.

Salon ve oturma odası

• Halı ve kilimler: Kenarı kalkık halılar ve küçük kilimler takılma riski taşır. Mümkünse küçük kilimleri kaldırın; kalacaksa altına kaydırmaz file ya da bant koyun.
• Geçiş yolu: Koltuk, sehpa ve masa arasında rahat geçilebilecek bir yol bırakın. Yakınınız yürüteç ya da tekerlekli sandalye kullanıyorsa bu yolun onun için de yeterli olduğundan emin olun.
• Oturma yeri: Çok alçak, çok yumuşak ya da tekerlekli koltuklardan kalkmak zordur. Kolçaklı, sağlam ve kalkarken elle itme desteği veren bir koltuk tercih edin.
• Uzanma mesafesi: Kumanda, telefon, gözlük ve su bardağı uzanmadan alınabilecek bir yerde dursun.
• Keskin köşeler: Sehpa ve masa köşelerine koruyucu takabilirsiniz.
• Ayak altındakiler: Torun oyuncakları, evcil hayvan kapları ya da yere bırakılan gazeteler fark edilmeden takılmaya yol açabilir.

Yatak odası

Gece kalkışları, uyku sersemliği ve karanlık bir araya geldiği için yatak odası özel dikkat ister.

• Yatak yüksekliği: Yakınınız yatağın kenarına oturduğunda ayakları yere tam basabilmeli. Çok alçak yataktan kalkmak zor, çok yüksek yataktan inmek risklidir.
• Işık: Yataktan uzanınca açılabilen bir lamba olsun. Yataktan tuvalete giden yol gece lambalarıyla aydınlatılsın.
• Yavaş kalkış: Yakınınıza yataktan kalkarken acele etmemesini, önce yatağın kenarına oturup kısa bir süre beklemesini, sonra sağlam bir yere tutunarak ayağa kalkmasını hatırlatın.
• Yatak başı: Telefon, su, gözlük ve gerekiyorsa bir el feneri yatağın yanında dursun.
• Giysiler: Uzun gecelik ve sabahlıkların etekleri ayağa dolanabilir; boyu ayak bileğinin üstünde kalan kıyafetler daha güvenlidir.
• Dolap düzeni: Sık kullanılan kıyafetleri bel ile omuz arasındaki raflara yerleştirin; yakınınız üst raflara ulaşmak için sandalyeye çıkmasın.

Yakınınız uzun süre yatakta kalıyorsa ya da yataktan inip kalkmakta zorlanıyorsa, yüksekliği ayarlanabilen ve yan korkuluğu olan bir hasta karyolası işinizi kolaylaştırabilir. Karyola için odanın nasıl düzenleneceğini Evde Hasta Karyolası İçin Oda Nasıl Hazırlanır? yazımızda anlattık. Yan korkulukların ne zaman kullanılacağını doktor ya da hemşireyle konuşun; korkuluğun üstünden inmeye çalışan biri için ek risk oluşabilir.

Banyo ve tuvalet

Islak zemin, dar alan ve sert yüzeyler nedeniyle banyo evin dikkat isteyen bölümlerinden biridir.

• Kaymaz zemin: Banyo içine ve çıkışına kaymaz paspas koyun; duş teknesi ya da küvet içine kaymaz taban yerleştirin.
• Tutunma yeri: Havlu askısı, lavabo kenarı ya da duş perdesi tutunmak için yapılmamıştır. Duş alanına ve klozetin yanına duvara sağlam monte edilmiş tutunma barları taktırabilirsiniz. Montajı duvarın durumuna bakabilecek bir ustaya yaptırın.
• Oturarak yıkanma: Yakınınız uzun süre ayakta durmakta zorlanıyorsa duş taburesi ya da duş sandalyesi kullanmak daha güvenlidir.
• Klozet: Alçak klozetten kalkmak zor olabilir; klozet yükseltici ve yan tutunma desteği bu hareketi kolaylaştırır.
• Kapı kilidi: Yakınınız banyoyu içeriden kilitlemesin ya da kilit dışarıdan açılabilir olsun. Bir sorun olduğunda içeri hemen girebilmeniz gerekir.
• Sıcaklık ve buhar: Çok sıcak su ve yoğun buhar bazı kişilerde baş dönmesi hissine yol açabilir. Banyoyu havalandırın, yakınınız kendini iyi hissetmezse hemen oturmasını söyleyin.
• Düzen: Şampuan, sabun ve havlu eğilmeden ya da uzanmadan alınabilecek yükseklikte dursun.

Mutfak

• Sık kullanılan tencere, tabak ve gıdalar tezgâh hizasında ya da alt raflarda olsun; tabureye ya da sandalyeye çıkmak gerekmesin.
• Yere dökülen su veya yağ hemen silinsin.
• Tezgâh önünde kaygan paspas kullanmayın.
• Yemek hazırlarken uzun süre ayakta kalmak yorucuysa yakına sağlam bir sandalye koyun.
• Elinde dolu tencere ya da tepsiyle uzun mesafe yürümesin; mümkünse taşıma işini başkası yapsın.

Merdiven, balkon ve dış kapı

• Merdivenin iki yanında da sağlam tırabzan olması idealdir; en azından bir tarafta mutlaka bulunsun.
• Basamak kenarlarını renkli kaymaz bantla belirginleştirin; özellikle son basamak kolay fark edilsin.
• Merdivenin başı ve sonu iyi aydınlatılsın; ışığı hem alttan hem üstten açabilmek büyük kolaylıktır.
• Basamaklara eşya, ayakkabı ya da çamaşır sepeti bırakmayın.
• Balkon ve kapı eşikleri yüksekse takılmaya yol açabilir; eşiği renkli bantla görünür hâle getirin.
• Kış hazırlığı: Kayseri gibi sert kış yaşanan yerlerde dış kapı önü, apartman girişi ve dış merdivenler buzlanabilir. Kar ve buzu düzenli temizleyin, yakınınızın buzlu havalarda tek başına dışarı çıkmamasını sağlayın ve kaymaz tabanlı ayakkabı giymesine dikkat edin.

Yakınınız dışarıda tekerlekli sandalye kullanıyorsa kaldırım, rampa ve frenle ilgili ipuçları için Tekerlekli Sandalye Kullanımı yazımıza göz atabilirsiniz.

Düşme olursa ne yapmalısınız?

Tüm önlemlere rağmen düşme yaşanabilir. Sakin kalmaya çalışın ve şu adımları izleyin:

1. Hemen kaldırmayın. Önce yakınınızla konuşun, nerede ağrısı olduğunu sorun.
2. Acil belirtilere bakın. Başını çarptıysa, bilinci bulanıksa, konuşmasında ya da yüzünde değişiklik varsa, şiddetli ağrısı, kanaması ya da nefes darlığı varsa veya bir kolunu ya da bacağını oynatamıyorsa onu yerinden oynatmadan 112'yi arayın.
3. Ağrı yoksa yavaşça kalkmasına yardım edin. Önce yan dönmesine, sonra dizlerinin üstüne gelmesine ve sağlam bir sandalyeye tutunarak yavaşça kalkmasına destek olun. Onu tek başınıza kucaklayarak kaldırmaya çalışmayın; bu hem onun hem sizin için tehlikeli olabilir.
4. Kalkamıyorsa zorlamayın ve üşütmeyin. Onu zorla kaldırmaya ya da çekmeye çalışmayın. Başının altına bir yastık koyun, üstünü battaniyeyle örtün ve 112'yi arayın.
5. Doktora bildirin. Belirgin bir yaralanma olmasa bile düşmeyi doktoruna anlatın. Düşmenin nasıl olduğu, örneğin tökezleme mi yoksa baş dönmesi mi olduğu, önemli bir bilgidir.

Yalnız yaşayan bir yakınınız varsa, düştüğünde ulaşabileceği bir telefon hep yanında olsun; sizin numaranız ve 112 kolayca aranabilecek şekilde kayıtlı bulunsun. Gün içinde belli saatlerde onu aramak da güven veren bir alışkanlıktır.

Listeyi düzenli olarak gözden geçirin

Ev güvenliği bir kerelik iş değildir. Hastaneden eve dönüldüğünde, yeni bir ilaca başlandığında, mevsim değiştiğinde ya da yakınınızın hareketi azaldığında bu listeyi baştan kontrol edin. Hastaneden eve dönüş hazırlığı için Taburcu Olurken Kontrol Listesi yazımız da işinize yarayabilir.

Evde hasta karyolası ya da tekerlekli sandalyeye ihtiyaç duyarsanız, Kayseri Kocasinan'daki Çağrı Medikal'den kiralama koşullarını telefonla sorabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgi içindir; doktorunuzun ve hemşirenizin talimatlarının yerine geçmez. Çağrı Medikal tarafından yapay zekâ desteğiyle hazırlanır ve yayından önce otomatik güvenlik kontrollerinden geçer.