Yatakta hasta nasıl çevrilir? Bakım verenin belini koruyan yöntemler

Yatağa bağımlı bir yakınınız varsa, onu gün içinde birkaç kez çevirmeniz gerekir. Bu hem hastanın rahatı hem de cildinin korunması için önemlidir. Ama yanlış duruşla yapılan her çevirme sizin belinize yük bindirir. Bakım uzadıkça bu yük birikir ve bel ağrısı, bakım verenlerin sık dile getirdiği bir sorun hâline gelir.

Bu yazıda hastayı sırtüstünden yana çevirmeyi, yatağın başına doğru kaydırmayı ve bunları yaparken belinizi nasıl koruyacağınızı adım adım anlatıyoruz. Hastanızın ameliyat, kırık, protez ya da omurga sorunu gibi özel bir durumu varsa, hangi pozisyonların uygun olduğunu mutlaka doktorunuza veya hemşirenize sorun.

Belinizi koruyan altı temel kural

• Yatağı doğru yüksekliğe getirin. Yatak çok alçaksa sürekli öne eğilirsiniz. Yüksekliği ayarlanabiliyorsa, çalışırken yatak yüzeyi yaklaşık kalça hizanıza gelsin.
• Ayaklarınızı açın. Ayaklarınız omuz genişliğinde, biri hafif önde olsun. Bu duruş size sağlam bir taban sağlar.
• Belden değil, dizden bükülün. Eğilmeniz gerekiyorsa dizlerinizi kırın, sırtınızı olabildiğince düz tutun.
• Hastaya yakın durun. Kollarınızı uzatarak uzaktan çekmek belinize binen yükü artırır. Önce hastaya yaklaşın, sonra hareket ettirin.
• Gövdenizi burkmayın. Yön değiştirmeniz gerekiyorsa belinizden dönmek yerine ayaklarınızı adımlayarak dönün.
• Kaldırmayın; kaydırın ve yuvarlayın. Hastayı havaya kaldırmaya çalışmak yerine yatağın üzerinde kaydırın ya da yana yuvarlayın. Ağırlığınızı bir bacağınızdan diğerine aktararak hareket edin; gücü kollarınızdan değil bacaklarınızdan alın.

Hareketten önce karın kaslarınızı hafifçe sıkın, nefesinizi tutmadan ve sakin bir tempoyla hareket edin. Ani, sert çekişler hem size hem hastaya zarar verebilir.

Çevirmeden önce kısa bir hazırlık

1. Hastaya anlatın. Bilinci açıksa ne yapacağınızı kısaca söyleyin: “Şimdi seni sol tarafına çevireceğim.” Böylece irkilmez, gücü yetiyorsa size yardım eder.
2. Tekerlekleri kilitleyin. Yatağın tekerlekleri varsa frenlerinin kilitli (devrede) olduğundan emin olun. Fren çözük kalırsa yatak çevirme sırasında kayabilir.
3. Karşı taraftaki korkuluğu kaldırın. Hastayı kendinizden uzağa çevirecekseniz, döneceği taraftaki yan korkuluk yukarıda olsun. Yalnız çalışıyorsanız bu, düşmeye karşı önemli bir önlemdir.
4. Hortum ve kabloları kontrol edin. Sonda, serum ya da oksijen hortumu gibi bağlantılar varsa gerilmeyecek ve hastanın altında kalmayacak şekilde yerleştirin.
5. Yastıkları hazırlayın. Çevirdikten sonra destek için kullanacağınız yastıkları elinizin altına koyun.
6. Yatağın başını düzleştirin. Doktorunuz aksini söylemediyse ve hasta düz yatınca zorlanmıyorsa, çevirme sırasında yatağın başını düze yakın getirmek işinizi kolaylaştırır.

Adım adım: sırtüstünden yan yatırma

Aşağıdaki adımlar, hastayı sizden uzak tarafa yuvarlamak içindir. Bu yöntemde hastayı itersiniz; çekmekten daha az bel yükü getirir.

1. Hastayı önce yatağın size yakın kenarına doğru biraz kaydırın. Böylece çevirdiğinizde yatağın ortasına gelir. Bunu altındaki çekme çarşafıyla yapmak en kolay yoldur.
2. Hastanın döneceği taraftaki kolunu gövdesinden hafifçe uzaklaştırın ki üzerine yuvarlanıp sıkışmasın. Size yakın kolunu göğsünün üzerine koyun.
3. Size yakın bacağını dizden bükün, ayak tabanı yatağa bassın. Ya da bu bacağı diğerinin üzerine çaprazlayın.
4. Başını döneceği yöne hafifçe çevirin.
5. Bir elinizi hastanın omzuna, diğerini kalçasına ya da bükülü dizine koyun.
6. Ayaklarınızı açın, dizlerinizi hafifçe kırın. Ağırlığınızı arka bacağınızdan ön bacağınıza aktararak hastayı yavaşça yuvarlayın. Bükülü diz bir kaldıraç gibi çalışır; az güçle dönüş sağlar.
7. Hasta yan yattığında kalçasını hafifçe geriye doğru alarak dengesini sağlayın; böylece yüzüstü devrilme eğilimi azalır.

Yan yatışı yastıklarla sabitleyin

Çevirmek işin yarısıdır; hastanın o pozisyonda rahat ve güvenli kalması da önemlidir.

• Sırtına boylu boyunca bir yastık yerleştirin; geri dönmesini engeller.
• Dizlerinin arasına bir yastık koyun; dizler ve ayak bilekleri birbirine sürtünmesin.
• Üstteki kolu önünde bir yastığın üzerine bırakın.
• Başın altındaki yastık, boynu düz tutacak yükseklikte olsun.
• Altta kalan omzu hafifçe öne doğru çekin ki ezilmesin.

Her çevirmede cildine de göz atın. Kalça, sırt, topuk ve kulak gibi kemik çıkıntılarında geçmeyen kızarıklık görürseniz hemşirenize ya da doktorunuza haber verin. Hastanızı ne sıklıkla çevirmeniz gerektiğini onun durumuna göre doktorunuz veya hemşireniz söyleyecektir. Cilt korumasıyla ilgili ayrıntıları havalı yatak ve bası yarası rehberimizde bulabilirsiniz.

Yatağın başına doğru kaydırma: belin en çok zorlandığı an

Hasta zamanla yatakta aşağı kayar. Onu koltuk altlarından tutup yukarı çekmek hem sizin belinizi hem de hastanın omuzlarını zorlar. Bunun yerine çekme çarşafı kullanın: hastanın omuzlarından kalçasının altına kadar uzanan, katlanmış bir çarşaf. Nasıl serileceğini çarşaf değiştirme rehberimizde anlattık.

1. Mümkünse iki kişi olun ve yatağın iki yanında karşılıklı durun.
2. Doktorunuz aksini söylemediyse ve hasta düz yatınca zorlanmıyorsa yatağın başını düzleştirin; yastığı başlığa dayayın ki hasta başını çarpmasın.
3. Hasta yapabiliyorsa dizlerini büksün, ayak tabanlarını yatağa bassın ve çenesini göğsüne yaklaştırsın.
4. Çarşafı hastaya yakın yerden, rulo yaparak sıkıca kavrayın.
5. Yüzünüz yatağın başına dönük, ayaklarınız açık olsun. Birlikte hareket etmek için “üç deyince” diye sayın.
6. Üçte ağırlığınızı arka bacaktan ön bacağa aktararak çarşafı yatağa paralel kaydırın. Kaldırmayın, sadece kaydırın. Hasta gücü yetiyorsa ayaklarıyla iterek yardım etsin.
7. Bir seferde az mesafe kaydırın; gerekirse tekrarlayın.

Hastanın gücünü işin içine katın

Hasta ne kadar katılırsa sizin beliniz o kadar az yük taşır. Korkuluğa tutunması, dizini bükmesi ya da başını kaldırması bile fark yaratır. Ona zaman tanıyın, acele ettirmeyin ve küçük katkılarını takdir edin.

Felç gibi bir tarafın güçsüz olduğu durumlarda, hangi tarafa yatabileceğini ve güçsüz kolun nasıl yerleştirileceğini fizyoterapistinize ya da hemşirenize sorun. Hastanıza önerilmiş yatak içi hareketler varsa, çevirme anını bunlara bir fırsat olarak kullanabilirsiniz.

Ne zaman durmalı, ne zaman yardım istemeli?

• Hasta sizden belirgin biçimde ağırsa ya da hiç katılamıyorsa tek başınıza zorlamayın; ikinci bir kişiden yardım isteyin.
• Hareket sırasında hasta ağrıyla yüzünü buruşturuyor ya da sizi durdurmak istiyorsa durun ve doktorunuza danışın.
• Dengenizi kaybettiğinizi hissederseniz hastayı tutmaya çalışarak belinizi burkmayın; onu yatağa güvenle bırakıp yeniden pozisyon alın.

Çevirme sırasında ya da sonrasında hastada nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, şiddetli ağrı olursa ya da hasta düşüp yaralanırsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Sizin sağlığınız da önemli. Bel ağrınız geçmiyorsa, bacağınıza vuruyorsa ya da uyuşma yapıyorsa kendi doktorunuza başvurun. Bakımı mümkünse aile içinde paylaştırın ve kısa da olsa dinlenme araları verin.

İşinizi kolaylaştıran ekipman

Normal ev yatakları genellikle alçaktır ve iki yanından rahat erişilemez; bu da sizi sürekli eğilmek zorunda bırakır. Yüksekliği ayarlanabilen, yan korkulukları ve başı yükseltilebilen bir hasta karyolası, belinizi korumada büyük kolaylık sağlar. Karyolanın iki yanından da yaklaşabilmeniz için odayı nasıl düzenleyeceğinizi oda hazırlığı rehberimizde bulabilirsiniz.

Kayseri'de böyle bir karyolaya ihtiyacınız varsa, Çağrı Medikal'i arayarak kiralama koşullarını telefonla sorabilirsiniz. Hangi ekipmanı kullanırsanız kullanın, temel kural değişmez: yakın durun, dizden bükülün, kaldırmak yerine kaydırın ve gerektiğinde yardım isteyin.

Bu yazı genel bilgi içindir; doktorunuzun ve hemşirenizin talimatlarının yerine geçmez. Çağrı Medikal tarafından yapay zekâ desteğiyle hazırlanır ve yayından önce otomatik güvenlik kontrollerinden geçer.