Hasta bezi değiştirirken cilt nasıl temizlenir, hijyen nasıl sağlanır?

Yatağa bağımlı ya da idrarını, dışkısını tutmakta zorlanan bir yakınınıza bakıyorsanız bez değişimi gününüzün önemli bir parçası hâline gelmiştir. Bu iş ilk başta zor ve utandırıcı gelebilir; hem sizin hem de hastanızın alışması zaman alır. İyi haber şu: Birkaç basit kurala dikkat ettiğinizde değişim hem daha hızlı hem de cilt için çok daha güvenli olur.

Bu yazıda bez değişimini baştan sona adım adım anlatıyor, cilt temizliğinin inceliklerine ve kendi hijyeninizi nasıl koruyacağınıza odaklanıyoruz.

Başlamadan önce: Malzemeleri bir arada hazırlayın

Bez değişiminin ortasında eksik bir şey için odadan çıkmak, hastayı açıkta ve yan yatar hâlde bırakmak demektir. Bu yüzden her şeyi önceden elinizin altına koyun. Yatağın yanında küçük bir sepet ya da kutu hazırlamak çok işe yarar.

• Tek kullanımlık eldiven (birkaç çift; işlem ortasında değiştirmeniz gerekebilir)
• Hastanın bedenine uygun temiz bez
• Ilık su ve yumuşak bir yıkama bezi ya da pamuklu bez
• Parfümsüz, alkolsüz ıslak mendil veya hemşirenizin önerdiği temizleme ürünü
• Yumuşak, temiz bir havlu
• Yatak koruyucu altlık (bez değişirken çarşafı korumak için)
• Ağzı bağlanabilen çöp poşeti
• Doktorunuz ya da hemşireniz önerdiyse koruyucu krem
• Gerekirse temiz iç çamaşırı veya pijama

Adım adım bez değişimi

1. Hastanıza ne yapacağınızı söyleyin. Konuşamasa bile duyduğunu varsayın. "Şimdi bezini değiştireceğim, seni yan çevireceğim" gibi kısa cümleler kaygıyı azaltır.
2. Mahremiyeti sağlayın. Kapıyı kapatın, perdeyi çekin. Sadece temizlediğiniz bölgeyi açın, üst bedeni örtülü tutun.
3. Ellerinizi yıkayın ve eldiven takın.
4. Yatağı çalışma yüksekliğine getirin. Yüksekliği ayarlanabilen bir karyola varsa belinizi eğmeden çalışabileceğiniz seviyeye kaldırın. Değişim bitince yeniden alçaltmayı unutmayın.
5. Bezin bantlarını açın. Önce ön kısmı aşağı doğru indirin. Dışkı varsa bezin temiz bir köşesiyle ilk büyük kirliliği önden arkaya doğru alın.
6. Hastayı yan çevirin. Kirli bezi içe doğru rulo yapıp kirli yüzü içte kalacak şekilde çıkarın ve hemen poşete koyun. Çevirme tekniği için hasta çevirme ve bel koruma rehberimize göz atabilirsiniz.
7. Cildi temizleyin (ayrıntılar aşağıda). Kirli eldivenle temiz bez ve kreme dokunmamak için gerekirse eldiveninizi bu aşamada değiştirin.
8. Cildi tamamen kurulayın ve mümkünse birkaç dakika havalanmasına izin verin.
9. Yeni bezi yerleştirin. Bezi uzunlamasına ikiye katlayıp ortasını hastanın altına, sırtının ortasına gelecek şekilde yerleştirin. Hastayı diğer tarafa hafifçe çevirip bezin kalan kısmını açın.
10. Bezi kapatın. Bantları kasık hizasından simetrik biçimde yapıştırın. Bel kısmına iki parmağınız rahatça girebilmeli; çok sıkı bez cildi sıkar, çok gevşek bez sızdırır.
11. Kırışıklık bırakmayın. Bezin, altlığın ve çarşafın altında katlanma kalmadığını elinizle kontrol edin. Kırışıklıklar bası noktası oluşturabilir.
12. Eldiveni çıkarın, ellerinizi yıkayın. Hastanızı rahat bir pozisyona getirip üstünü örtün.

Cilt temizliğinde dikkat edilecek incelikler

Her zaman önden arkaya doğru silin

Özellikle kadın hastalarda temizliği daima ön bölgeden makata doğru yapın. Her silişte bezin ya da mendilin temiz bir yüzünü kullanın. Aynı yüzle geri dönmek, dışkıdaki mikropların idrar yoluna taşınmasına yol açabilir.

Kıvrımları atlamayın

Kasık kıvrımları, kalça arası, erkek hastalarda testis altı ve kilolu hastalarda karın altı katlantıları nemin ve kirin çok biriktiği yerlerdir. Bu bölgeleri nazikçe açarak temizleyin ve özellikle buraları iyice kurulayın.

Ovalamayın, tampon yaparak kurulayın

Yaşlı ve uzun süre yatan hastaların cildi incedir, kolay tahriş olur. Havluyu cilde bastırarak, hafif dokunuşlarla kurulayın. Sert ovalama cildi sıyırabilir.

Ürün seçiminde sade olanı tercih edin

Parfümlü, alkollü ya da sert sabunlar cildi kurutabilir. Cildi kurutmayan, kokusuz ürünleri tercih edin; sabun kullandıysanız mutlaka bol suyla durulayın. Koruyucu krem kullanacaksanız hangi ürünün uygun olduğunu doktorunuza veya hemşirenize sorun ve kalın bir tabaka yerine ince sürün. Bebek pudrası gibi ürünleri hekiminize danışmadan kullanmayın; nemle topaklanıp tahrişi artırabilir.

Dışkıdan sonra beklemeyin

Dışkı cilde idrardan daha fazla zarar verir. Dışkılama fark ettiğinizde bezi beklemeden değiştirin. Gün içinde bezi düzenli aralıklarla kontrol edin; ıslak bezi "biraz daha dursun" diye beklemek pişiği hızlandırır. Kontrol sıklığını hastanızın durumuna göre hemşirenizle birlikte belirleyebilirsiniz.

Değişim sırasında cilde mutlaka göz atın

Bez değişimi, hastanızın normalde örtülü kalan bölgelerini görebildiğiniz değerli bir fırsattır. Her seferinde birkaç saniye ayırıp şunlara bakın:

• Kızarıklık: Kısa sürede geçmeyen ya da üzerine hafifçe bastırınca solmayan kızarıklık
• Kabarcık, soyulma, sulanma veya açık yara
• Kuyruk sokumu ve kalça kemikleri üzerinde renk değişikliği, sertleşme ya da ısı artışı
• Alışılmadık koku, akıntı ya da idrar veya dışkının renginde belirgin değişiklik
• İdrarda ya da dışkıda kan

Bunlardan birini fark ederseniz doktorunuza ya da evde bakım hemşirenize haber verin. Telefonla anlatmak zorsa, hastanın onayıyla ve mahremiyetine dikkat ederek sağlık ekibinin istediği biçimde bilgi paylaşabilirsiniz. Uzun süre aynı pozisyonda kalan hastalarda bası yarası riski hakkında daha fazla bilgi için havalı yatak ve bası yarasını önleme yazımıza bakabilirsiniz.

Hastanızda nefes darlığı, bilinç değişikliği, ani ve şiddetli ağrı gibi belirtiler görürseniz beklemeden 112'yi arayın.

Kendi hijyeninizi ve evi koruyun

• Eldiveni doğru çıkarın: Bir eldivenin bileğinden tutup ters çevirerek çıkarın, çıkan eldiveni diğer elinizde toplayın, ikinci eldiveni içten tutup ilkinin üzerine ters çevirin. Böylece kirli yüze çıplak elle dokunmazsınız.
• Eldiven, el yıkamanın yerini tutmaz. Eldiveni çıkardıktan sonra ellerinizi sabunla iyice yıkayın.
• Atığı hemen paketleyin: Kullanılmış bezi, mendilleri ve eldivenleri poşete koyup ağzını sıkıca bağlayın ve odada bekletmeden atın.
• Kirli çamaşırı ayırın: Dışkı bulaşmış çarşaf ve kıyafetleri diğer çamaşırlardan ayrı yıkayın. Çarşafı hastayı yerinden kaldırmadan değiştirmek için çarşaf değiştirme rehberimiz yardımcı olabilir.
• Yüzeyleri silin: Değişim sırasında elinizi değdirdiğiniz komodin, yatak kenarı gibi yüzeyleri düzenli olarak temizleyin.

İşinizi kolaylaştıracak küçük ipuçları

• Odayı ılık tutun. Özellikle Kayseri'nin soğuk kış günlerinde değişime başlamadan odayı ısıtın; üşüyen hasta gerilir ve işlem uzar.
• Hastanın katılımını isteyin. Gücü varsa yan dönerken yatak kenarından tutmasını ya da dizini bükmesini isteyin. Bu hem işinizi kolaylaştırır hem de kendini daha az çaresiz hissetmesini sağlar.
• Bez bedenini gözden geçirin. Sık sızdırma ya da bel ve kasıkta iz kalması, bezin bedeninin uygun olmadığını gösterebilir.
• Onuruna saygı gösterin. Yüz ifadenizi ve sesinizi sakin tutun, "yine mi" gibi sözlerden kaçının. Bu küçük şeyler hastanız için çok şey ifade eder.
• Kendinize de yardım isteyin. İri yapılı ya da hiç hareket edemeyen bir hastada değişimi iki kişi yapmak hem güvenli hem daha hızlıdır.

Bez değişimi sırasında belinizi korumak için yüksekliği ayarlanabilen bir hasta karyolası büyük kolaylık sağlar. Çağrı Medikal'den kiralık hasta karyolası hakkında bilgi almak isterseniz telefonla sorabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgi içindir; doktorunuzun ve hemşirenizin talimatlarının yerine geçmez. Çağrı Medikal tarafından yapay zekâ desteğiyle hazırlanır ve yayından önce otomatik güvenlik kontrollerinden geçer.