Koltuk değneğiyle merdiven nasıl inilir, nasıl çıkılır?

Düz zeminde koltuk değneğiyle yürümeye birkaç günde alışılır. Merdiven ise başka bir iştir. Denge daha kolay bozulur, basamak kenarı değneği kaydırabilir ve yorgunluk çabuk gelir. İyi haber şu: Birkaç basit kuralı öğrendiğinizde merdiveni çok daha güvenli biçimde kullanabilirsiniz.

Bu yazı hem değnek kullanan kişi hem de ona eşlik eden hasta yakını için hazırlandı. Okumadan önce bir şeyi hatırlatalım: Hastanın bacağına hiç basmaması mı, kısmen mi basması gerektiği kişiden kişiye değişir. Bu bilgiyi mutlaka doktorunuzdan ya da fizyoterapistinizden öğrenin. Aşağıdaki adımları da ona göre uygulayın.

Merdivene başlamadan önce kontrol edin

Merdivende güvenlik büyük ölçüde hazırlıkla başlar. Merdivene yönelmeden önce şunlara bakın:

• Değnek uçları: Alttaki lastik uçlar aşınmış, çatlamış ya da düzleşmişse kayma riski artar. Islanan veya karlanan uçları içeri girer girmez kurulayın.
• Ayakkabı: Arkası kapalı, tabanı kaymayan bir ayakkabı giyilmeli. Merdivene terlikle, çorapla ya da çıplak ayakla çıkılmamalı.
• Aydınlatma: Merdiven baştan sona iyi aydınlanmalı. Apartmanlarda merdiven ışığı bir süre sonra kendiliğinden sönebilir. Bir yakınınızdan ışığı açık tutmasını isteyin.
• Basamaklar: Basamaklarda ayakkabı, poşet, oyuncak gibi eşya olmamalı. Kayan paspası ya da kenarı kalkmış halıyı kaldırın.
• Eller boş olmalı: Çanta, telefon ya da tabak taşınmamalı. Gereken eşyaları başka biri taşısın ya da sırt çantası kullanılsın.
• Tırabzan: Sağlam mı, sallanıyor mu? Güvenmediğiniz bir tırabzana ağırlık vermeyin.

Kayseri gibi kışı soğuk ve karlı geçen yerlerde, bina girişindeki dış basamaklar kış aylarında buzlanabilir. Bu basamakları önceden temizleyin, mümkünse kaymayı azaltacak önlemler alın. Hastayı buzlu zeminde yalnız bırakmayın.

Akılda kalacak tek kural

Merdivende işinizi kolaylaştıracak, kolay hatırlanan bir kural var:

Çıkarken önce sağlam bacak, inerken önce değnekler ve ağrılı bacak.

Mantığı basit. Yukarı çıkarken bedeni kaldıracak güç sağlam bacaktan gelir. Aşağı inerken ise değnekler önce alt basamağa yerleşir ve vücudu karşılar, sağlam bacak en son iner. Böylece yük ağrılı bacağa hiçbir zaman birden binmez.

Merdiven nasıl çıkılır?

Tırabzan yoksa, iki değnekle

1. Basamağın dibinde, ayak uçlarınız basamağa yakın olacak şekilde durun. Ağırlığınız sağlam bacakta ve değneklerde olsun.
2. Ellerinizle değneklere bastırarak ağırlığınızı taşıyın ve sağlam bacağınızı üst basamağa koyun.
3. Sağlam bacağınızı düzleştirerek kendinizi yukarı kaldırın.
4. Ardından değnekleri ve ağrılı bacağı birlikte aynı basamağa getirin.
5. Dengenizi bulduğunuzdan emin olduktan sonra bir sonraki basamağa geçin.

Tırabzan varsa

Tırabzan, çoğu kişi için iki değnekten daha güvenlidir.

1. Bir elinizle tırabzanı sıkıca tutun.
2. İki değneği diğer elinizde birleştirin: Birini normal şekilde kullanın, diğerini onun yanında paralel tutun. Bunu zor buluyorsanız ikinci değneği bir yakınınız taşısın.
3. Tırabzana ve değneğe bastırarak sağlam bacağınızla üst basamağa çıkın.
4. Değneği ve ağrılı bacağı yukarı getirin. Ardından elinizi tırabzanda biraz ileri kaydırın.

Koltuk altına yaslanarak ağırlık vermeyin, yük ellerde olmalı. Koltuk altına uzun süre bastırmak kollarda ve ellerde uyuşmaya yol açabilir. Değneklerin boyunun size uygun olup olmadığını fizyoterapistinize kontrol ettirin.

Merdiven nasıl inilir?

İnmek çoğu kişiye çıkmaktan daha korkutucu gelir, çünkü aşağıya bakmak dengeyi sarsar. Acele etmeyin.

1. Basamağın kenarına yaklaşın. Ayak uçlarınız kenara yakın olsun ama kenardan taşmasın.
2. Değnekleri bir alt basamağın ortasına yerleştirin. Kenara çok yakın koymayın, kayabilir.
3. Ağrılı bacağınızı öne uzatarak aşağı indirin. Bacağınıza basmamanız söylendiyse, ayağınızı basamağa takılmayacak şekilde hafifçe önde tutun.
4. Ağırlığınızı ellerinize vererek sağlam bacağınızı aynı basamağa indirin.

Tırabzan varsa aynı sıra geçerlidir: Tırabzan bir elde, birleştirilmiş değnekler diğer elde. Önce değnek ve ağrılı bacak, sonra sağlam bacak.

Güveniniz yoksa: Oturarak geçmek

Baş dönmesi, ileri yaş, yorgunluk ya da korku varsa merdiveni oturarak geçmek tamamen kabul edilebilir. Çoğu zaman daha güvenlidir de.

• Çıkarken: Sırtınız merdivene dönük şekilde en alt basamağa oturun. Ellerinizi arkadaki basamağa koyun, sağlam ayağınızla iterek kalçanızı bir üst basamağa taşıyın. Ağrılı bacağınız önde ve uzatılmış kalsın.
• İnerken: Aynı şekilde oturun. Ellerinizle destek alarak kalçanızı bir alt basamağa kaydırın.
• Değnekleri bir yakınınız taşısın, merdivende bırakmayın.
• Sonunda ayağa kalkacağınız yerde bir sandalye ya da tırabzan olsun.

Hasta yakını olarak nerede durmalısınız?

Yardım etmek isterken yanlış yerde durmak, bir düşme anında ikinizi birden tehlikeye atabilir.

• Çıkarken: Hastanın arkasında, bir basamak aşağıda ve ağrılı bacak tarafına yakın durun.
• İnerken: Hastanın önünde, bir ya da iki basamak aşağıda, yüzünüz ona dönük durun.
• Bir elinizi hastanın beline ya da pantolon kemerinin arkasına yakın tutun. Kolundan ya da değnekten çekmeyin, bu dengesini bozar.
• Yol gösterin ama acele ettirmeyin. "Önce sağlam ayak", "Şimdi değnekler" gibi kısa hatırlatmalar işe yarar.
• Sizin ayakkabınız da kaymaz olsun, elleriniz boş kalsın.

Hasta dengesini kaybederse onu tek başınıza havada tutmaya çalışmayın. Onu kendinize doğru yaslayıp basamağa oturmasına yardım edin. Bu ikiniz için de daha az risklidir.

Günlük hayatı merdivene göre planlayın

En güvenli merdiven, gereksiz yere kullanılmayan merdivendir.

• Gün içinde gerekecek eşyaları (ilaçlar, su, telefon şarjı, giysiler) tek bir katta toplayın.
• Merdiveni daha az kullanmak için yatağı bir süreliğine alt kata taşımayı düşünebilirsiniz. Bunun için oda hazırlığı rehberimize göz atabilirsiniz.
• Ara sahanlıklarda dinlenin. Yorgunken merdivene başlamayın.
• Evin geri kalanındaki düşme risklerini de gözden geçirin. Bunun için oda oda kontrol listemizi kullanabilirsiniz.

Bazen merdiven bir süre hiç kullanılamayacak gibi görünür ya da hasta uzun mesafede çok yorulur. Bu durumda geçici olarak tekerlekli sandalye veya hasta karyolası gerekebilir. Bu konuda doktorunuza danışabilirsiniz.

Ne zaman durmalı, ne zaman yardım istemeli?

Merdivende şunlardan birini fark ederseniz olduğunuz basamağa güvenli şekilde oturun, geçene kadar bekleyin ve sonra durumu doktorunuza ya da fizyoterapistinize anlatın:

• Baş dönmesi
• Ellerde uyuşma
• Artan ağrı

Bu sırada inmeye ya da geri dönmeye uğraşmayın; önce oturun. Yanınızda biri varsa oturmanıza yardım etsin. Baş dönmesi geçmiyorsa ya da bilinçte bulanıklık başlarsa hemen 112'yi arayın.

Bacakta yeni şişlik varsa, özellikle ağrı, kızarıklık ya da sıcaklıkla birlikteyse, beklemeden aynı gün doktora başvurun. Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da bayılma olursa hemen 112'yi arayın.

Teknikten emin değilseniz, kontrolde bir kez daha gösterilmesini istemekten çekinmeyin.

Hasta merdivende düşerse bazı durumlarda onu kaldırmaya çalışmayın: başını çarptıysa, şiddetli ağrısı varsa, bacağını oynatamıyorsa, bilinci bulanıklaştıysa ya da nefes darlığı çekiyorsa. Hemen 112'yi arayın ve yanında kalın.

Sabırla ve her seferinde aynı sırayı tekrarlayarak ilerleyin. Böylece merdiven zamanla daha az korkutucu bir yer hâline gelebilir.

Bu yazı genel bilgi içindir; doktorunuzun ve hemşirenizin talimatlarının yerine geçmez. Çağrı Medikal tarafından yapay zekâ desteğiyle hazırlanır ve yayından önce otomatik güvenlik kontrollerinden geçer.