Tekerlekli sandalyeyle dışarı çıkmak ve toplu taşımayı kullanmak: Hasta yakını için pratik rehber

Uzun süre evde kalan biri için kısa bir yürüyüş, bir akraba ziyareti ya da çarşıya çıkmak moral açısından çok değerli olabilir. Ama tekerlekli sandalyeyle dışarı çıkmak, özellikle ilk seferlerde, hasta yakınına kaygı verir: Yol uygun mu, otobüse nasıl binilir, yorulursa ne yapılır? Bu yazıda evden çıkmadan önceki hazırlıktan toplu taşımada dikkat edilecek noktalara kadar pratik bir yol haritası bulacaksınız.

Fren kullanımı, kaldırım iniş-çıkışı ve özel araca biniş gibi temel teknikleri Tekerlekli Sandalye Kullanımı: Fren, Kaldırım, Araca Biniş yazımızda ayrıntılı anlattık. Burada odak noktamız planlama ve toplu taşıma.

Çıkmadan önce: Küçük bir plan, rahat bir gün

Dışarı çıkmanın en yorucu kısmı genellikle beklenmedik durumlardır. Bunları azaltmak için birkaç dakikanızı plana ayırın.

1. Doktorunuza ya da hemşirenize danışın. Hastanın dışarı çıkmasında bir sakınca olup olmadığını, ne kadar süre oturabileceğini ve dikkat etmeniz gereken bir durum olup olmadığını sorun.
2. İlk çıkışı kısa tutun. Evin yakınında, dönüşü kolay bir rota seçin. Hasta ve siz alıştıkça mesafeyi artırırsınız.
3. Rotayı önceden düşünün. Gideceğiniz yerde basamak, dik yokuş, dar kapı ya da asansör olup olmadığını bilmek işinizi çok kolaylaştırır. Emin değilseniz gideceğiniz yeri önceden telefonla arayıp sorun.
4. Tuvalet imkânını hesaba katın. Gideceğiniz yerde tekerlekli sandalyeye uygun bir tuvalet olup olmadığını öğrenin. Dışarıda tuvalete geçiş için güvenli geçiş yöntemleri yazımız yol gösterebilir.
5. Saati iyi seçin. Hastanın en dinç olduğu saatleri tercih edin. İlaç ve yemek saatlerini de plana katın; doktorunuzun önerdiği düzeni dışarıda da sürdürebilmeniz önemli.
6. Yanınızda ikinci bir kişi olsun. Özellikle toplu taşımayı ilk kez deneyecekseniz bir yakınınızın eşlik etmesi büyük rahatlık sağlar.

Yanınıza alacaklarınız: Kısa bir çanta listesi

Sandalyenin arkasına asılan ya da altına yerleştirilen küçük bir çanta pek çok sorunu çözer. Çantayı sandalyeyi devirecek kadar ağırlaştırmamaya dikkat edin.

• Hastanın kimliği, sağlık bilgilerini içeren küçük bir not ve yakınlarının telefon numaraları
• Doktorun önerdiği şekilde, dışarıdayken alınması gereken ilaçlar
• Su ve hastanın yiyebileceği hafif bir atıştırmalık
• Islak ve kuru mendil, el temizleme ürünü
• Gerekiyorsa yedek hasta bezi, küçük bir örtü ve poşet
• Battaniye ya da şal (hava ılık görünse bile oturan kişi çabuk üşüyebilir)
• Şarjlı telefon
• Yağmurluk ya da hastanın üzerine örtebileceğiniz su geçirmez bir örtü

Hasta evde taşınabilir oksijen kullanıyorsa dışarı çıkmadan önce mutlaka doktorunuza danışın; tüpün yeterliliğini, taşıma ve kullanım koşullarını onunla konuşun. Genel güvenlik kuralları için Evde Oksijen Tüpü Kullanırken Güvenlik Kuralları yazımıza göz atabilirsiniz. Toplu taşımada oksijen tüpüyle yolculuk konusunda da ulaşım işletmesine önceden sorun.

Hava koşullarına göre hazırlık

Tekerlekli sandalyede oturan kişi hareket etmediği için havadan yürüyen birine göre daha çok etkilenir.

Soğuk ve karlı günler

Kayseri gibi kışı sert geçen şehirlerde buzlu kaldırımlar en büyük risklerden biridir.

• Buzlanma olan günlerde zorunlu değilse çıkışı erteleyin.
• Hastayı kat kat giydirin; ayaklar, eller, baş ve boyun açıkta kalmasın. Bacakların üzerine battaniye örtün.
• Karlı ya da buzlu zeminde sandalyeyi yavaş itin, ani dönüşlerden kaçının.
• Eve dönünce tekerlekleri kurulayın; kar ve tuz kalıntısı frenleri etkileyebilir.

Sıcak ve yağmurlu günler

• Sıcakta gölge rotalar seçin, şapka ve su bulundurun. Metal kolçaklar güneşte ısınabilir, hastanın kolunu doğrudan değdirmeyin.
• Yağmurda zemin kaygan olur; rampalarda ve ıslak taş zeminde daha da yavaş hareket edin.

Toplu taşımada adım adım

Otobüs, tramvay gibi araçlarla yolculuk, doğru hazırlanırsanız sanıldığı kadar zor değildir. Yine de her aracın, her durağın koşulları farklıdır. Kentinizdeki ulaşım işletmesinin tekerlekli sandalye kullanan yolculara yönelik uygulamalarını önceden telefonla öğrenmek iyi bir başlangıçtır.

Durakta ve binmeden önce

1. Durağa erken gelin; acele, kazaların başlıca sebebidir.
2. Kalabalık saatlerden kaçının. Sabah ve akşam iş çıkış saatleri genellikle en zor zamanlardır.
3. Araç yaklaşırken sandalyeyi kaldırım kenarına çok yaklaştırmayın, frenleri kilitli tutun.
4. Araç durduğunda sürücüye el işaretiyle tekerlekli sandalyeyle bineceğinizi belli edin. Araçta rampa varsa açılmasını bekleyin.

Biniş ve iniş

• Rampa açıldıktan sonra sandalyeyi düz bir çizgide, yavaş ve kontrollü biçimde itin.
• Rampa ile araç zemini arasında boşluk ya da basamak varsa tekerleklerin takılmamasına dikkat edin.
• İnişte rampa dik görünüyorsa sandalyeyi geri geri indirmek genellikle daha kontrollüdür; siz önde, yüzünüz araca dönük şekilde aşağıya inersiniz.
• Rampa yoksa ya da çalışmıyorsa zorlamayın. Sandalyeyi hasta oturuyorken basamaktan kaldırmaya çalışmak hem hasta hem sizin beliniz için risklidir. Bir sonraki aracı bekleyin ya da başka bir yol düşünün.
• Yardım teklif eden yolculara ne yapmaları gerektiğini açıkça söyleyin; sandalyeyi rastgele bir yerinden tutmaları tehlikeli olabilir.

Araç içinde

• Araçta tekerlekli sandalye için ayrılmış bir alan varsa orayı kullanın.
• Sandalye yerleşir yerleşmez frenleri kilitleyin. Araç hareket hâlindeyken frenleri açmayın.
• Varsa tutunma yerlerine hastanın da tutunmasını sağlayın; siz de sandalyenin yanında, dengeli durun.
• İneceğiniz duraktan bir önce hazırlanın ve sürücüye inmek istediğinizi önceden bildirin.

Taksi ve özel araçla ulaşım

Toplu taşıma her zaman uygun olmayabilir. Taksiyle gidecekseniz telefonla çağırırken tekerlekli sandalye taşıyacağınızı söyleyin; bagajın katlanmış sandalyeye yetip yetmeyeceğini sorun. Hastanın araca geçişi sırasında sandalyenin frenlerinin kilitli olduğundan emin olun. Bu geçişin ayrıntılarını sandalye kullanımı yazımızda bulabilirsiniz.

Dışarıdayken: Yorgunluk, oturma ve dönüş zamanı

Uzun süre aynı pozisyonda oturmak hem yorar hem cilt için risk oluşturur. Hastanın ne sıklıkla pozisyon değiştirmesi gerektiğini hemşirenize sorun ve dışarıda da buna uyun.

• Belirli aralıklarla hastaya rahat olup olmadığını sorun. Konuşamıyorsa yüz ifadesini, huzursuzluğunu gözlemleyin.
• Sandalyenin minderi kayarsa ya da hasta öne doğru kayıyorsa durup düzeltin.
• Hasta yorgun görünüyor, üşüyor ya da huzursuzlanıyorsa planı kısaltmaktan çekinmeyin. Bir sonraki çıkış daha uzun olabilir.

Şu durumlarda dışarı çıkmayı bırakıp hemen yardım isteyin: Hastada nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, konuşmada bozulma, şiddetli ağrı başlarsa ya da sandalyeden düşüp yaralanırsa 112'yi arayın. Düşme sonrası hastayı tek başınıza kaldırmaya çalışmayın.

Siz de önemlisiniz: Hasta yakınına notlar

Sandalyeyi iten kişi siz olduğunuz için yorgunluğunuz da planın bir parçası olmalı.

• Rahat ve kaymaz tabanlı ayakkabı giyin.
• Sandalyeyi iterken sırtınızı dik tutun, kollarınızı gergin değil hafif bükük kullanın. Yokuşlarda adımlarınızı kısaltın.
• Yardım istemekten çekinmeyin; bir akraba ya da komşunun eşlik etmesi sizi çok rahatlatır.
• Her çıkıştan sonra neyin iyi gittiğini, neyin zorladığını kısaca not edin. Bir sonraki plan çok daha kolay olur.

Kısa süreli bir ihtiyaç için ya da elinizdeki sandalye dışarı çıkmaya uygun değilse, tekerlekli sandalye kiralama koşullarını Çağrı Medikal'e telefonla sorabilirsiniz. Diğer pratik bilgiler için tüm rehberlerimize göz atabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgi içindir; doktorunuzun ve hemşirenizin talimatlarının yerine geçmez. Çağrı Medikal tarafından yapay zekâ desteğiyle hazırlanır ve yayından önce otomatik güvenlik kontrollerinden geçer.