Yatak masası nasıl kullanılır, yatakta yemek yerken hasta nasıl oturmalı?

Hastanız gün boyu yatakta kalıyorsa, öğün saatleri hem onun hem de sizin günün en önemli anlarından biri hâline gelir. Yemeğin keyifli ve güvenli geçmesi büyük ölçüde iki şeye bağlıdır: hastanın nasıl oturduğuna ve tabağın nereye konduğuna. Bu yazıda yatak masasını nasıl seçip yerleştireceğinizi, hastayı yemeğe nasıl hazırlayacağınızı ve yemek sırasında nelere dikkat edeceğinizi adım adım anlatıyoruz.

Yatakta yemek neden ayrıca dikkat ister?

Yarı yatar hâlde, başı geriye düşmüş ya da yana kaymış biri yemek yerken lokma ve sıvıyı rahat yutamayabilir. Tabak dizlerin üzerinde ya da çok uzakta olduğunda hasta öne eğilmeye çalışır, kayar, yemek dökülür, siz de sürekli düzeltmekten yorulursunuz.

Doğru bir düzen kurduğunuzda ise:

• Hasta daha dik ve dengeli oturur, yutması kolaylaşır.
• Kendi kendine yiyebilen hasta bunu daha uzun süre sürdürebilir.
• Dökülme, ıslak çarşaf ve kırıntı azalır.
• Sizin belinize ve kollarınıza binen yük hafifler.

Yatak masası seçerken nelere bakmalısınız?

Yatak masası, yatağın üzerine uzanan, tekerlekli ya da sabit ayaklı bir tabladır. Evdeki sehpa veya tepsi geçici bir çözüm olabilir ama hastanın önüne doğru hizada gelmediği için uzun vadede zorlar. Bir yatak masasına bakarken şunları kontrol edin:

• Yükseklik ayarı: Masa, hasta yatakta oturduğunda tabla onun önüne rahatça gelecek şekilde yükselip alçalabilmeli. Ayar kolu sağlam ve kolay kullanılır olmalı.
• Tabanın yatağın altına girmesi: Masanın ayağı yatağın altına kayabilmeli ki tabla hastanın tam önüne gelsin. Hasta karyolasında yatağın altındaki boşluğu, normal yatakta ise baza veya çekmece olup olmadığını önceden ölçün.
• Tekerlek ve fren: Tekerlekli masalarda en az iki tekerleğin kilitlenebilmesi, yemek sırasında masanın kaymaması için önemlidir.
• Kenar çıkıntısı: Tablanın kenarında hafif bir çıkıntı olması tabak ve bardağın kaymasını önler.
• Temizlenebilir yüzey: Silinebilen, su tutmayan bir yüzey hijyen açısından işinizi kolaylaştırır.
• Sağlamlık: Hasta masaya elini dayadığında sallanmamalı. Yine de hiçbir yatak masası, hastanın kalkarken tutunacağı ya da ağırlığını vereceği bir destek olarak tasarlanmaz.

Yemekten önce: Hastayı doğru oturtmak

Masayı yerleştirmeden önce hastanın oturuşunu düzeltin. Sırası önemlidir: önce hasta, sonra masa.

Hasta karyolasında

1. Hastayı yukarı alın. Hasta yatağın ayak tarafına kaymışsa sırtı kaldırmadan önce onu yukarı çekin. Aksi hâlde sırt kalktığında kalçası bükülme noktasının altında kalır ve hasta öne doğru katlanır. Bunu yaparken kendi belinizi korumak için yatakta hasta çevirme ve bel koruma yazımızdaki yöntemlerden yararlanabilirsiniz.
2. Kalça hizasını kontrol edin. Hastanın kalçası, karyolanın sırt bölümünün büküldüğü yere denk gelmeli.
3. Önce dizleri hafifçe kaldırın. Karyolanızda diz bölümü varsa onu biraz bükmek, sırt kalktığında hastanın aşağı kaymasını azaltır. Diz bölümü yoksa dizlerin altına ince bir yastık koyabilirsiniz.
4. Sırtı yavaşça kaldırın. Hastayı olabildiğince dik, ama rahat edeceği bir konuma getirin. Hastanızın durumu için uygun oturma açısı konusunda doktorunuzun ya da hemşirenizin söylediğini esas alın.
5. Yanları ve başı destekleyin. Hasta bir yana yatıyorsa o tarafa katlanmış bir havlu ya da küçük yastık koyun. Başın geriye düşmemesi, hafifçe dik durması yutmayı kolaylaştırır.

Sırt ve diz bölümünü motorla ayarlamak, bu adımları sizin için çok daha az yorucu hâle getirir. Karyola türleri arasındaki farkları manuel ve motorlu hasta karyolası yazımızda bulabilirsiniz.

Normal yatakta

• Hastanın sırtına birkaç yastığı üst üste yığmak yerine sağlam bir sırt dayanağı ya da kama şeklinde bir yastık kullanmak daha dengeli bir destek sağlar.
• Yastıklar yalnızca başın altında değil, sırtın ve belin arkasında da olmalı. Sadece başı kaldırmak, boynu öne büker ve yutmayı zorlaştırabilir.
• Dizlerin altına bir yastık koyarak aşağı kaymayı azaltın.
• Hasta yatağın kenarında güvenle oturabiliyor ve doktoru buna izin veriyorsa, ayaklar yere basarak oturmak da bir seçenektir; bu durumda yanında mutlaka bir kişi bulunsun.

Masayı doğru yerleştirmek

Hasta yerleştikten sonra masayı yaklaştırın ve şu noktalara dikkat edin:

• Yükseklik: Tabla, hasta kollarını rahatça masaya koyduğunda dirsek hizasına yakın olmalı. Çok alçak masa öne eğilmeye, çok yüksek masa omuzları kaldırmaya zorlar.
• Mesafe: Tabak hastanın göğsünün önünde, uzanmadan ulaşabileceği yerde olmalı. Masa hastanın göğsüne bastırmamalı; araya rahatça bir el sığmalı.
• Fren: Tekerlekleri kilitleyin. Hasta masaya dirsek dayadığında masa kaymamalı.
• Yerleşim: Sıcak çorba ve çay gibi dökülünce yakabilecek şeyleri tablanın ortasına, kenardan uzağa koyun. Hastanın güçlü eli hangisiyse bardağı ve kaşığı o tarafa yerleştirin.
• Kayma önleyici: Tabağın altına nemli bir bez ya da kaymaz bir örtü koymak, tabağın oynamasını azaltır.

Yemek sırasında neler yapabilirsiniz?

Hasta yemeğini kendisi yiyebiliyorsa, ona bu fırsatı tanımak hem özgüvenini hem de gücünü korur. Yardım etmeniz gerekiyorsa şu öneriler işinizi kolaylaştırır:

• Ayakta değil, oturarak yardım edin. Hastanın göz hizasında oturmak, yukarıdan kaşık uzatmaktan çok daha rahattır; hasta başını kaldırmak zorunda kalmaz.
• Acele etmeyin. Küçük lokmalar verin, bir lokma yutulmadan diğerini uzatmayın.
• Hazırlığı unutmayın. Hasta gözlük, takma diş ya da işitme cihazı kullanıyorsa yemekten önce takılı olsun.
• Ortamı sakinleştirin. Televizyonun sesini kısın, ağzı doluyken soru sormamaya özen gösterin.
• Giysiyi koruyun. Göğse bir havlu ya da önlük sermek, yemek sonrası kıyafet ve çarşaf değiştirme işini azaltır.
• Kıvam ve içecekler için doktorun sözünü esas alın. Yemeklerin kıvamı, pipet ya da özel bardak kullanımı gibi konularda hastanıza özel bir öneri yapıldıysa ona uyun; emin değilseniz doktorunuza ya da hemşirenize sorun.

Yemekten sonra yapılacaklar

1. Hemen yatırmayın. Yemekten sonra hastayı bir süre oturur konumda tutmak genellikle önerilir. Ne kadar süre dik kalması gerektiğini hemşirenize ya da doktorunuza sorun.
2. Ağız bakımı yapın. Ağızda yemek artığı kalmadığından emin olun, ardından dişler ya da protez temizlensin.
3. Kırıntıları temizleyin. Çarşaftaki kırıntılar ve ıslaklık cildi tahriş edebilir. Uzun süre yatan hastalarda cilt sağlığına neden önem verildiğini havalı yatak ve bası yarası yazımızda okuyabilirsiniz.
4. Masayı yeniden düzenleyin. Masayı uzaklaştırırken su bardağını, telefonu ya da zili hastanın ulaşabileceği bir yerde bırakın. Frenlerin kilitli olduğunu tekrar kontrol edin.

Ne zaman doktora ya da hemşireye danışmalısınız?

Aşağıdakilerden birini fark ederseniz, durumu bir sonraki kontrolü beklemeden doktorunuza ya da hemşirenize iletin:

• Yemek ya da su içerken sık sık öksürme veya boğazını temizleme
• Yemekten sonra sesin hırıltılı ya da ıslak gelmesi
• Lokmanın uzun süre ağızda bekletilmesi, yutmakta zorlanma
• İştahta belirgin azalma, kıyafetlerin bollaşması gibi kilo kaybı işaretleri

Yemek sırasında hasta nefes alamıyor, konuşamıyor, rengi değişiyor ya da bilinci bulanıklaşıyorsa beklemeden 112'yi arayın.

Yatakta oturmayı kolaylaştıran bir karyola düşünüyorsanız, Kayseri'de Çağrı Medikal'in hasta karyolası kiralama koşullarını telefonla sorabilirsiniz. Ama hangi yatakta olursa olsun, doğru oturuş ve iyi yerleştirilmiş bir masa, öğün saatlerini hem hastanız hem de sizin için daha huzurlu hâle getirir.

Bu yazı genel bilgi içindir; doktorunuzun ve hemşirenizin talimatlarının yerine geçmez. Çağrı Medikal tarafından yapay zekâ desteğiyle hazırlanır ve yayından önce otomatik güvenlik kontrollerinden geçer.