Yatakta yatan hastaya saç yıkama ve kişisel temizlik nasıl yapılır?

Yakınınız yataktan kalkamıyorsa banyo, saç yıkama ve ağız bakımı gibi işler artık sizin elinizde. Bu yük ağır gelebilir ama iyi bir hazırlık ve sabit bir sıra, işi hem hızlandırır hem de hastanın üşümesini, utanmasını ve yorulmasını azaltır. Aşağıda evde uygulayabileceğiniz pratik adımları bulacaksınız.

Hastanızın sondası, yarası, pansumanı, alçısı ya da özel bir durumu varsa önce doktorunuza veya hemşirenize hangi bölgelerin ıslatılabileceğini sorun. Bu yazı genel bakım pratiklerini anlatır, sağlık ekibinizin söylediklerinin yerini tutmaz.

Başlamadan önce: Hazırlık işin yarısıdır

Banyonun ortasında havlu ya da temiz kıyafet aramak için hastayı yarı çıplak bırakmak istemezsiniz. Bu yüzden her şeyi önceden yatağın yanına koyun.

Malzeme listesi

• İki leğen: biri sabunlu, biri durulama suyu için
• Birkaç küçük havlu ya da yıkama bezi ve en az iki büyük havlu
• Hastanın cildine uygun, kokusu hafif bir sabun veya durulama gerektirmeyen temizleyici
• Tek kullanımlık eldiven
• Yatağı korumak için su geçirmez örtü veya muşamba
• Temiz pijama, iç çamaşırı ve gerekiyorsa temiz çarşaf
• Tarak, saç kurulama havlusu, diş fırçası veya ağız bakım süngeri
• Kirli çamaşırlar için bir torba

Odayı ve hastayı hazırlayın

• Odayı ısıtın: Islak cilt çabuk üşür. Özellikle Kayseri'nin sert kış günlerinde odayı banyodan önce ısıtın, pencereleri ve kapıyı kapatarak cereyanı kesin.
• Suyu kontrol edin: Su ılık olmalı. Kendi bileğinizin iç kısmıyla ya da dirseğinizle deneyin; hastanız sıcağı iyi hissetmiyorsa daha dikkatli olun.
• Mahremiyeti koruyun: Kapıyı kapatın, hastaya ne yapacağınızı önceden anlatın. Yalnızca yıkadığınız bölgeyi açın, geri kalanını havlu ya da örtüyle kapalı tutun.
• Zamanı iyi seçin: Hastanın daha dinç olduğu, ağrısının az olduğu bir saati tercih edin. Yemekten hemen sonrası çoğu zaman uygun değildir.
• Kendi belinizi düşünün: Yatak çok alçaksa sürekli eğilmek zorunda kalırsınız. Yüksekliği ayarlanabilen bir hasta karyolası bu noktada büyük kolaylık sağlar.

Yatakta silme banyosu adım adım

Temel kural şudur: temizden kirliye, yukarıdan aşağıya. Böylece mikropları temiz bölgelere taşımamış olursunuz. Suyu kirlendikçe ya da soğudukça değiştirin.

1. Yüz: Önce sabunsuz, sadece ılık suyla gözleri içten dışa doğru silin; her göz için bezin farklı bir köşesini kullanın. Sonra yüzü, kulak arkalarını ve boynu silip hemen kurulayın.
2. Kollar ve eller: Bir kolu açın, altına havlu serin. Elden omza doğru silin, koltuk altını unutmayın. Elleri mümkünse leğene daldırmak hastaya iyi gelir. Durulayıp kurulayın, örtüyü kapatın, diğer kola geçin.
3. Göğüs ve karın: Göğüs altı ve karın kıvrımları nemi tutar. Bu bölgeleri dikkatle silin ve iyice kurulayın.
4. Bacaklar ve ayaklar: Ayaktan kalçaya doğru silin. Ayak parmak aralarını ayrıca temizleyip tek tek kurulayın; burada kalan nem kolayca tahriş yapar.
5. Sırt ve kalça: Hastayı yan çevirin. Çevirme sırasında kendinizi ve hastayı korumak için yatakta hasta çevirme rehberimize göz atabilirsiniz. Sırtı boyundan kalçaya doğru silin, kurulayın.
6. Genital bölge: En sona bırakın, temiz su ve temiz bezle yapın, eldiven kullanın. Her zaman önden arkaya doğru silin. Hasta kendi yapabiliyorsa bu bölgeyi ona bırakmak onurunu korur.

Hasta yan yatmışken çarşafı değiştirmek de pratik olur; bunun için çarşaf değiştirme rehberimizi kullanabilirsiniz.

Yatakta saç yıkama

Saç yıkamak çoğu hastaya kendini yeniden insan gibi hissettiren bir an olur. Bunun için medikal mağazalarda satılan şişme saç yıkama leğeni işi kolaylaştırır; yoksa evdeki malzemelerle de bir düzenek kurabilirsiniz.

Basit bir ev düzeneği

• Hastanın başının altına muşamba, üstüne katlanmış bir havlu koyun.
• Muşambanın kenarlarını rulo yapılmış havlularla yükselterek bir oluk oluşturun; ucu yatağın kenarından yere koyduğunuz bir kovaya baksın.
• Hastanın omuzlarına havlu sarın, gözlerine su kaçmaması için katlanmış küçük bir bezle alnını koruyun.

Adımlar

1. Hastayı yatağın baş ucuna doğru yaklaştırın; doktorunuz başın yükseltilmesi ya da düz yatırılması konusunda bir şey söylediyse ona uyun.
2. Saçı önce tarayarak düğümlerini açın.
3. Ilık suyu bir sürahi ya da maşrapayla azar azar dökün.
4. Az miktarda şampuanı parmak uçlarınızla, tırnak batırmadan nazikçe köpürtün.
5. Köpük kalmayana kadar durulayın; kalan şampuan kaşıntı yapabilir.
6. Saçı havluyla sarın, muşambayı kaldırın, yastığı kuru olanla değiştirin.
7. Saç kurutma makinesi kullanacaksanız ılık ayarda ve hastanın yüzünden uzak tutun. Hastanız oksijen kullanıyorsa saç kurutma makinesi kullanmayın; saçı havluyla iyice kurulayın ve sıcak bir odada kurumasını bekleyin.

Hastanız çok yorgunsa ya da o gün uygun değilse durulama gerektirmeyen şampuanlar ya da kuru şampuanlar arada kullanılabilir. Ancak bunlar normal yıkamanın yerini tam olarak tutmaz.

Ağız, tırnak ve tıraş: Küçük ama önemli işler

Ağız bakımı

Yatan hastada ağız bakımı çoğu zaman ihmal edilir, oysa ağız kuruluğu ve kötü koku hastanın rahatını doğrudan etkiler.

• Hastayı mümkünse yarı oturur ya da yan pozisyona getirin; sırtüstü düz yatarken su kullanmayın, boğulma riski olur.
• Yumuşak bir diş fırçası ya da ağız bakım süngeriyle dişleri, diş etlerini ve dili nazikçe temizleyin.
• Takma diş varsa çıkarıp ayrıca fırçalayın, ağız içini de silin.
• Yutma güçlüğü olan hastalarda ağız bakımının nasıl yapılacağını mutlaka hemşirenize sorun.

Tırnaklar

Tırnakları banyodan sonra, yumuşamışken kesmek daha kolaydır. Düz kesin, kenarlarını törpüleyin. Hastanızda şeker hastalığı veya dolaşım sorunu varsa ayak tırnaklarını kesmeden önce sağlık ekibinize danışın.

Tıraş

Elektrikli tıraş makinesi genellikle daha az kesik riski taşır. Hastanız kolay kanama yapan ilaçlar kullanıyorsa hangi yöntemin uygun olduğunu doktorunuza sorun. Hastanız oksijen kullanıyorsa elektrikli tıraş makinesini de kullanmadan önce sağlık ekibinize danışın.

Banyo sırasında cildi gözden geçirin

Banyo, hastanın tüm vücudunu görebildiğiniz nadir anlardan biridir. Bu fırsatı değerlendirin:

• Kuyruk sokumu, topuklar, kalça kemikleri, dirsekler ve kulak arkası gibi baskı alan bölgelere bakın.
• Geçmeyen kızarıklık, renk değişikliği, sıcaklık, kabarma veya açık yara görürseniz not alın ve hemşirenize ya da doktorunuza bildirin.
• Cildi ovarak değil, bastırarak kurulayın.
• Nemlendirici kullanacaksanız hangisinin uygun olduğunu sağlık ekibinize sorun.

Uzun süre yatan hastalarda yara riskini azaltan önlemler için havalı yatak ve bası yarası rehberimize bakabilirsiniz.

Oksijen kullanan hastalar için not: Oksijen hortumunun ıslanmamasına ve yerinden çıkmamasına dikkat edin. Oksijen ortamında ısı ya da kıvılcım çıkarabilen elektrikli cihazlar yangın riski taşır; bu yüzden saç kurutma makinesi kullanmayın, saçı havluyla kurulayıp sıcak bir odada kurumasını bekleyin. Yüze ve buruna sürülecek yağlı kremler gibi ürünler için de önce sağlık ekibinize danışın.

Kendinizi de koruyun

• Eğilirken belinizden değil dizlerinizden bükülün, hastaya mümkün olduğunca yakın durun.
• Ağır işler için, özellikle çevirme ve yatağın başına çekme gibi adımlarda, mümkünse ikinci bir kişiden yardım isteyin.
• Her banyoyu bir maratona çevirmeyin. Bazı günler yalnızca yüz, eller, koltuk altı ve genital bölge temizliği yeterli olabilir; sıklığı hastanın durumuna göre hemşirenizle konuşun.
• Hastanızın kendi yapabildiği her şeyi ona bırakın: yüzünü silmek, saçını taramak gibi. Bu hem ona iyi gelir hem sizin yükünüzü hafifletir.

Evde bakıma yeni başladıysanız ve yatak yüksekliği ya da hasta karyolası konusunda bilgi almak isterseniz Çağrı Medikal'i telefonla arayıp sorabilirsiniz. Unutmayın; temizlik sırasında hastanızda nefes darlığı, bilinç değişikliği ya da şiddetli ağrı fark ederseniz beklemeden 112'yi arayın.

Bu yazı genel bilgi içindir; doktorunuzun ve hemşirenizin talimatlarının yerine geçmez. Çağrı Medikal tarafından yapay zekâ desteğiyle hazırlanır ve yayından önce otomatik güvenlik kontrollerinden geçer.