Yürüteç (walker) nasıl kullanılır? Boy ayarı ve güvenli yürüme

Yürüteç, hastanın kendi ayakları üzerinde durmasını ve evin içinde daha bağımsız dolaşmasını sağlar. Ama doğru ayarlanmadığında ya da yanlış kullanıldığında güven vermek yerine düşmeye yol açabilir. Bu yazıda yürüteci evde nasıl ayarlayacağınızı, yürürken hangi sırayı izlemek gerektiğini ve sizin hasta yakını olarak nasıl destek olabileceğinizi sade bir dille anlatıyoruz.

Önce elinizdeki yürüteci tanıyın

Yürüteçler ilk bakışta birbirine benzer, ama kullanımları farklıdır. Hangi tipin hastaya uygun olduğuna doktoru ya da fizyoterapisti karar verir. Sizin bilmeniz gereken, elinizdekinin nasıl çalıştığıdır.

• Tekerleksiz (standart) yürüteç: Dört ayağın ucunda da lastik vardır. Her adımda kaldırılıp öne konur. En çok desteği verir ama yavaş ilerletir ve kollarda belli bir güç ister.
• Önü tekerlekli yürüteç: Ön ayaklarda küçük tekerlek, arkada lastik uç bulunur. Kaldırılmadan öne itilir; arka uçlar zemine bastıkça hareketi yavaşlatır.
• Dört tekerlekli yürüteç (rollatör): Daha akıcı ilerler, genellikle el freni ve oturma yeri vardır. Dengesi görece iyi olan kişiler için uygundur. Frenleri öğrenilmeden kullanılmamalıdır.

Hasta hastaneden yürüteçle çıkacaksa, taburcu olmadan önce fizyoterapistten yürüteci hastanın boyuna göre ayarlamasını ve birkaç adımı birlikte denemesini rica edin. O gün sormanız gereken diğer konular için taburcu kontrol listemize göz atabilirsiniz.

Boy ayarı: Adım adım

Çok alçak bir yürüteç hastayı öne doğru kamburlaştırır, ağırlık fazla öne kayar. Çok yüksek bir yürüteç ise omuzları kaldırır, kolları yorar ve sağlam kavramayı zorlaştırır. Ayarı şöyle yapabilirsiniz:

1. Günlük ayakkabıyı giydirin. Terlikle ya da çorapla ayar yapmayın; taban kalınlığı yüksekliği değiştirir.
2. Hastayı yürütecin içinde dik durdurun. Gerekirse siz yanında durup destek olun.
3. Kollar yanlara gevşekçe sarkısın. Tutma yerlerinin üst hizası kabaca bilek kıvrımına denk gelmelidir.
4. Tutma yerlerini kavrasın. Dirsekler hafifçe bükük kalmalı; kol ne tamamen gergin ne de belirgin biçimde kırık olmalı.
5. Omuzlara ve sırta bakın. Omuzlar yukarı kalkmamalı, sırt öne doğru eğilmemelidir.
6. Dört ayağı da aynı seviyeye getirin. Her ayağı ayrı ayrı ayarlayın ve hepsinin aynı delikte olduğunu sayarak kontrol edin. Ayar düğmesi “tık” diye yerine oturmalı ve deliğin içinden tamamen görünmelidir.
7. Sallama testi yapın. Yürüteci düz zemine koyup hafifçe sallayın. Yalpalıyorsa ayaklardan biri farklı seviyededir.

Ayardan sonra hasta birkaç adım atsın ve nasıl hissettiğini sorun. Bilek, omuz ya da bel ağrısından yakınırsa ayarı kendi kendinize sürekli değiştirmek yerine fizyoterapistle birlikte gözden geçirin.

Güvenli yürüme sırası

Yürüteçle yürümenin özü şudur: Önce yürüteç, sonra zayıf bacak, en son güçlü bacak. Acele etmeden, her adımda bu sırayı tekrarlamak gerekir.

Tekerleksiz yürüteçte

1. Yürüteci kaldırıp kısa bir adım boyu kadar öne koyun. Dört ayağın aynı anda yere bastığından emin olun.
2. Zayıf olan ya da ameliyatlı bacak öne, yürütecin ortasına doğru adım atar. Bu bacağa ne kadar yük verilebileceğini doktor veya fizyoterapist söyler; o talimata uyun.
3. Ağırlık ellere ve yürütece verilerek güçlü bacak öne getirilir.
4. Hasta dengesini bulduktan sonra yürüteç yeniden öne konur.

Tekerlekli yürüteçte

Yürüteç kaldırılmaz; adımlarla birlikte yavaşça öne itilir. Yürüteç hastadan uzaklaşmamalı, hasta her zaman çerçevenin içinde kalmalıdır. Rollatörde yokuş aşağı ya da eğimli zeminde frenler hafifçe tutularak hız kontrol edilir.

Sık yapılan hatalar

• Yürüteci çok öne koymak: Hasta öne uzanmak zorunda kalır, dengesi bozulur.
• Ön çubuğa çarpacak kadar içine girmek: Ayak takılabilir, geriye düşme riski artar.
• Sürekli ayaklara bakmak: Baş öne eğilince gövde de eğilir. Gözler birkaç adım ileriye bakmalıdır.
• Elde bir şey taşımak: Yürüteç iki elle kavranır. Telefon, bardak gibi eşyalar için yürütece takılan bir çanta ya da sepet işinizi kolaylaştırır.
• Dönerken gövdeyi bükmek: Dönüşler küçük adımlarla, yürüteçle birlikte yapılmalıdır.
• Acele etmek: Kapıyı ya da telefonu yetiştirmeye çalışmak en riskli anlardandır. Telefonu hastanın yakınında tutun.

Oturup kalkarken dikkat

Düşmelerin önemli bir kısmı yürürken değil, oturup kalkarken olur. Burada en sık hata, yürütece tutunup kendini çekerek kalkmaktır. Yürüteç, özellikle tekerlekli olanı, bu çekişle kayabilir ya da devrilebilir.

Kalkarken

1. Yürüteci sandalyenin önüne, yakın ama değmeyecek şekilde koyun.
2. Hasta sandalyenin ön kenarına doğru kaysın, ayaklarını hafifçe geriye çeksin.
3. Elleriyle sandalyenin kolçaklarına bastırarak kalksın.
4. Ayakta dengesini bulduktan sonra ellerini teker teker yürütecin tutma yerlerine alsın.

Otururken

1. Sandalyeye yaklaşın ve küçük adımlarla dönün.
2. Bacakların arkası sandalyeye değene kadar geri geri gidin.
3. Önce bir eli, sonra diğer eli kolçağa alın.
4. Yavaşça, kendini bırakmadan oturun.

Kolçaklı, sağlam ve tekerleksiz bir sandalye bu işi çok kolaylaştırır. Rollatör kullanılıyorsa üzerine oturmadan önce her iki fren mutlaka kilitlenmelidir. Rollatörün oturma yeri dinlenmek içindir; hasta üzerindeyken kimse onu tekerlekli sandalye gibi itmemelidir. Tuvalet ve duş için tutunma noktalarını banyo güvenliği rehberimizde anlattık.

Ev, ayakkabı ve yürütecin bakımı

• Yürüme yolunu açın: Yürütecin rahatça geçeceği genişlikte bir yol bırakın. Kenarı kalkık halılar, kablolar ve yerdeki eşyalar yürütecin ayağına takılabilir. Ev genelinde neye bakmanız gerektiğini oda oda düşme önleme listemizde bulabilirsiniz.
• Ayakkabıya dikkat: Arkası kapalı, kaymaz tabanlı, ayağı saran ayakkabılar tercih edin. Arkası açık terlik ve sadece çorap riskli olabilir.
• Gece ışığı: Yatak odasından tuvalete giden yol gece de aydınlık olsun.
• Merdiven: Yürüteçler genellikle merdiven için tasarlanmamıştır. Evde merdiven varsa nasıl çıkılıp inileceğini mutlaka fizyoterapistten öğrenin.
• Düzenli kontrol: Lastik uçlar aşınmış ya da yırtılmış mı, ayar düğmeleri yerinde mi, vidalar gevşemiş mi, tekerlekler rahat dönüyor mu, frenler tutuyor mu? Sorun gördüğünüzde yürüteci onarılana kadar kullanmayın.

Hasta yakını olarak nasıl destek olursunuz?

• Hastanın zayıf tarafında, biraz arkasında yürüyün. Gerektiğinde kolay müdahale edebileceğiniz mesafede kalın.
• Hastayı kolundan çekmeyin, yürüteci önden çekerek hızlandırmaya çalışmayın.
• Hemşire ya da fizyoterapist yürüme kemeri gibi bir yardımcı önerdiyse, nasıl tutacağınızı onlardan öğrenin.
• Yorgunluk, baş dönmesi ya da halsizlik fark ederseniz yürümeyi bırakıp hastayı hemen yakındaki sağlam bir sandalyeye oturtun.
• Yürüyüşlerin ne sıklıkta ve ne kadar süreyle yapılacağını doktor ya da fizyoterapist belirler; kendi kendinize zorlamayın.
• Sabırlı olun ve küçük ilerlemeleri fark edip söyleyin. Kendini güvende hisseden hasta daha dikkatli ve rahat yürür.

Düşme olursa

Paniğe kapılıp hastayı hemen kaldırmaya çalışmayın. Önce sakinleşmesini bekleyin ve nasıl olduğunu sorun. Ağrısı varsa, başını çarptıysa, kalkamıyorsa, nefes darlığı, şiddetli ağrı ya da bilinçte bulanıklık görüyorsanız 112'yi arayın ve hastayı yerinden oynatmayın. Yaralanma belirtisi olmasa bile düşmeyi doktoruna mutlaka bildirin.

Doğru ayarlanmış bir yürüteç ve biraz pratikle hastanız evin içinde daha güvenle hareket edebilir. Aklınıza takılan bir şey olursa tereddüt etmeden fizyoterapistinize ya da doktorunuza danışın. Diğer pratik bilgiler için tüm rehberlerimize göz atabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgi içindir; doktorunuzun ve hemşirenizin talimatlarının yerine geçmez. Çağrı Medikal tarafından yapay zekâ desteğiyle hazırlanır ve yayından önce otomatik güvenlik kontrollerinden geçer.