Kış aylarında evde yaşlı ve hasta bakımı nasıl yapılır?

Kış geldiğinde evdeki düzen değişir. Havalar soğur, günler kısalır, dışarı çıkmak zorlaşır. Yaşlı ya da yatağa bağımlı bir yakınınız varsa bu değişiklik bakım yükünü de artırır. İyi haber şu: birkaç küçük hazırlığı sonbaharda yapmak, kış boyunca sizi hem telaştan hem de riskten korur.

Bu yazıda ilaç ve ölçüm ayrıntılarına girmiyoruz; onlar için sitedeki diğer rehberlere göz atabilirsiniz. Burada yalnızca mevsimin getirdiği farklara odaklanıyoruz.

Kışın neden ayrı bir hazırlık gerekir?

Yaşlı ya da uzun süredir hasta olan biri üşüdüğünü geç fark edebilir ya da söylemeyebilir. Hareket azaldıkça vücut daha az ısı üretir. Yatakta çok vakit geçiren birinin elleri, ayakları ve sırtı hızla soğuyabilir. Bu yüzden "Ben üşümüyorum" cevabına güvenmek yerine ellerine, ayaklarına ve boynuna dokunarak kontrol etmek daha sağlıklıdır.

Ayrıca kapalı kalan evde hava kurur, günlük hareket azalır, gün ışığı ve sohbet azalınca moral düşebilir. Kışlık bakım, bu üç alana birden dikkat etmek demektir: ısınma, hareket ve moral.

Evi ısıtırken güvenlik önce gelir

Sıcak bir oda herkesin istediği şeydir, ama ısınma yöntemi yanlış seçilirse risk yaratır. Şu noktalara dikkat edin:

• Yakıtlı ısıtıcıları ve kombiyi sezon başında kontrol ettirin. Soba, şofben ve kombi yanlış çalıştığında zehirli gaz (karbonmonoksit) oluşabilir. Bu gazın kokusu yoktur; uyuyan ya da yatakta yatan biri fark edemez. Bakım ve havalandırma konusunda yetkili servise danışın.
• Elektrikli ısıtıcıyı yatağa, perdeye ve battaniyeye yakın bırakmayın. Devrilmeyecek, kablosuna takılınmayacak bir yere koyun.
• Elektrikli battaniye ve sıcak su torbasını hekiminize sormadan kullanmayın. Hissi azalmış, yeterince hareket edemeyen ya da cildi hassas olan kişilerde sıcaklık fark edilmeden yanığa yol açabilir.
• Oksijen tüpü kullanılan evde açık alev ve ısı kaynaklarından uzak durun. Soba, mum, ocak ve ısıtıcı oksijen tüpünün yanında bulunmamalı. Ayrıntılar için Evde Oksijen Tüpü Kullanırken Güvenlik Kuralları yazımıza bakabilirsiniz.

Oda düzeni: soğuğu azaltan küçük değişiklikler

Yatağın yeri

Yatağı pencere ve dış duvardan mümkün olduğunca uzağa alın. Soğuk duvar ve cam, yatan kişiye yakın olduğunda üşümeyi artırır. Aynı zamanda yatağı doğrudan ısıtıcının önüne de koymayın. Odada rahat dolaşabileceğiniz boşluk bırakmayı unutmayın.

Katmanlı giyinme

Tek kalın kat yerine birkaç ince kat giydirmek daha pratiktir. Oda ısındığında bir katı çıkarmak, soğuduğunda eklemek kolay olur. Nemlenen ya da terleyen kıyafeti bekletmeden değiştirin. Kalın ve sıkı çorap yerine yumuşak, yeterince bol olan çorap tercih edin; sıkan bir çorap dolaşımı rahatsız edebilir.

Cilt bakımı

Kışın hem dış hava hem de iç mekânın kuru havası cildi kurutur. Kaşıntı, çatlak ve kızarıklık artabilir. Yıkama sonrası cildi ovmadan, dokunarak kurulayın; kıvrım yerlerini özellikle kontrol edin. Cilt kuruluğu için hangi nemlendiricinin uygun olduğunu hemşirenize ya da hekiminize sorun. Yatakta uzun süre kalan kişide kızarıklık, açılma ya da kalıcı kırmızı bölgeler fark ederseniz bunu bekletmeden sağlık ekibine bildirin.

Havalandırmayı unutmayın

Soğuk olduğu için pencereleri hiç açmamak çok yaygın bir hatadır. Kapalı odada hava ağırlaşır, nem ve koku birikir. Kısa süreli ve düzenli havalandırma yapın; bu sırada hastayı örtüyle koruyun, mümkünse başka bir odaya alın ya da hava akımının doğrudan ona gelmesini engelleyin. Nasıl yapılacağını hasta odası havalandırma ve temizlik rehberimizde bulabilirsiniz.

Su, yemek ve hareket

Kışın susama hissi azaldığı için yaşlılar daha az sıvı içebilir. Gün içinde sık sık, küçük miktarlarda ikram etmek yardımcı olabilir; içecekleri sıcak değil ılık verin, çünkü çok sıcak sıvı yanığa yol açabilir. Yutma güçlüğü ya da öksürme olan kişiye nasıl ve hangi kıvamda sıvı verileceğini hekiminize veya hemşirenize sorun. Yatakta yarı yatan birine içecek verirken de boğulma riskine karşı dikkatli olun. Ayrıca bazı hastalıklarda sıvı miktarı hekim tarafından sınırlandırılmış olabilir; böyle bir durum varsa doktorunuzun söylediği düzene uyun.

Hareket de kışın ihmal edilen bir konudur. Evde yapılabilecek küçük şeyler değer taşır:

• Hekimin izin verdiği ölçüde gün içinde yataktan çıkıp koltukta oturtmak.
• Yürüyebiliyorsa ev içinde kısa, eşlikli turlar attırmak.
• Yatakta kalan kişinin pozisyonunu düzenli aralıklarla değiştirmek.
• Hangi egzersizlerin uygun olduğunu fizyoterapist ya da hekimden öğrenmek.

Evde kaygan zemin, kenara atılmış kalın çoraplar ve geç saatte yanan zayıf ışık düşme riskini artırır. Yaşlılarda evde düşmeyi önleme listesine bu kış bir kez daha göz atmanızı öneririz. Düşme sonrası ağrı, şişlik, hareket edememe ya da başını çarpma varsa kendi başınıza kaldırmaya çalışmayın, 112'yi arayın.

Hastalık mevsiminde evi korumak

Soğuk aylarda üst solunum yolu enfeksiyonları evlere kolayca girer. Genel önlemler basit ve güvenlidir:

• Hastaya dokunmadan önce ve sonra ellerinizi sabunla yıkayın.
• Soğuk algınlığı belirtisi olan ziyaretçilerin ve ev halkının hasta ile temasını sınırlayın; ziyaretleri kısa tutun.
• Ortak kullanılan bardak, havlu ve eşyaları ayırın.
• Mevsimlik aşılar konusunda hasta için neyin uygun olduğunu hekiminize sorun.

Hastanın durumunda ani bir değişiklik fark ederseniz (daha uykulu olma, kafa karışıklığı, yemeyi içmeyi bırakma, ateşinin çıkması ya da nefesinde zorlanma gibi) vakit kaybetmeden doktorunuza ulaşın. Nefes darlığı, morarma ya da bilinç bulanıklığı varsa 112'yi arayın. Evde ateş ölçerken ateş ölçer rehberimizdeki bilgiler işinize yarar; hangi değerde ne yapacağınızı ise doktorunuzdan öğrenin.

Kış başlamadan yapılacaklar listesi

Kar yağdığında eczaneye ya da hastaneye ulaşmak zorlaşabilir. Aşağıdaki hazırlığı mümkünse önceden yapın:

1. İlaçların bitiş zamanını kontrol edin. Reçeteleri ve tekrar gerekecek ilaçları hekiminizle önceden konuşun. İlaç takibi için haftalık ilaç kutusu yazımız yardımcı olacaktır.
2. Randevuları gözden geçirin. Ertelenebilecek kontrolleri hekime danışarak planlayın; ertelenmemesi gerekenler için ulaşım hazırlığı yapın.
3. Telefon listesi hazırlayın. Hekim, eczane, komşu ve aile bireylerinin numaralarını buzdolabı kapağı gibi görünür bir yere asın.
4. Elektrik ve yakıt kesintisine karşı plan yapın. Elektrikle çalışan cihazlar için elektrik kesintisi planı rehberimizi inceleyin.
5. Yedek örtü ve battaniye bulundurun. Bir kısmı temizlikte bekleyebilir, bir kısmı kullanımda olur.
6. El feneri ve yedek pil bulundurun, kolay erişilecek bir yerde saklayın.

Buzlu ve karlı havada tekerlekli sandalyeyle dışarı çıkmak risklidir; zorunlu değilse ertelemeniz, gerekiyorsa yanınızda yardımcı biriyle çıkmanız daha güvenlidir.

Moral ve gün ışığı

Kışın kısa günler, evde kalmak ve ziyaretçilerin azalması yaşlılarda yalnızlık hissini artırabilir. Perdeleri gündüz açık tutmak, hasta koltuğunu pencere yakınına yerleştirmek (soğuk akımı olmayacak şekilde), telefonla görüşmeleri düzene bağlamak, sevdiği müziği ya da radyoyu açmak basit ama etkili adımlardır. Uyku düzeni, iştah ya da ilgisinde belirgin bir değişiklik fark ederseniz bunu hekiminizle paylaşın.

Bakım veren olarak kendinizi de düşünün

Kışın bakım yükü artınca yorgunluk da artar. Sorumluluğu tek kişi üstlenmesin; gün içinde kim ne yapacak, gece kim nöbet tutacak konusunu aile içi iş bölümü rehberimizdeki gibi önceden konuşun. Yardım istemek zayıflık değildir, bakımın sürdürülebilir olmasının şartıdır.

Ekipman gerekirse

Kış öncesi evdeki düzeni gözden geçirirken hasta karyolası, tekerlekli sandalye ya da oksijen desteği gibi ekipmanlara ihtiyaç duyabilirsiniz. Bu konuda sayfanın altındaki iletişim bilgilerinden bilgi alabilirsiniz. Hangi ürünün hastanız için uygun olduğuna ise hekiminiz karar vermelidir.

Kış, evde bakımı zorlaştırsa da iyi bir planla yönetilebilir. Isınmayı güvenli yapın, odayı düzenleyin, hareketi ve morali ihmal etmeyin; şüphe duyduğunuz her durumda sağlık ekibine danışın.

Bu yazı genel bilgi içindir; doktorunuzun ve hemşirenizin talimatlarının yerine geçmez. Çağrı Medikal tarafından yapay zekâ desteğiyle hazırlanır ve yayından önce otomatik güvenlik kontrollerinden geçer.